LÀM SAO ĐỂ HỌC VIÊN CHỊU NÓI?

Hôm qua mình lại nhận được lời đề nghị nhờ tư vấn của một bạn trong cộng đồng 5M về trường hợp như thế này, thấy vấn đề phổ biến đối với rất nhiều giáo viên nên mình tóm lược lại ra đây để chia sẻ cho mọi người tham khảo nhé:

Học viên của bạn ấy là một bé 5 tuổi, bố người Đức, mẹ người Việt. Bé không biết tiếng Anh, chưa biết đọc viết, nghe hiểu được một số từ tiếng Việt đơn giản nhưng gần như không chủ động nói. Khi giáo viên nói gì thì bé nhại lại y nguyên, không mở rộng, không đặt câu hỏi, thường chờ nhắc mới trả lời. Càng dạy, bạn giáo viên này càng cảm thấy sốt ruột và bất lực vì không biết làm sao để bé chịu nói.

Dưới đây là câu trả lời và định hướng của mình:

NHÌN NHẬN LẠI VẤN ĐỀ: BÉ KHÔNG HỀ LƯỜI

Điều quan trọng đầu tiên trong những trường hợp như vậy không phải là tìm thêm hoạt động, mà là xem lại vấn đề.

Phần lớn các bé như thế không lười, không kém thông minh, cũng không thiếu khả năng ngôn ngữ mà là bé đang ở trạng thái nghe thụ động, chưa có nhu cầu giao tiếp bằng tiếng Việt. Với bé, tiếng Đức mới là ngôn ngữ ưu tiên còn tiếng Việt chỉ là một ngoại ngữ gắn với cảm xúc. Khi bị hỏi nhiều, yêu cầu trả lời hoặc sửa lỗi liên tục, phản xạ tự nhiên của bé là im lặng.

CHỈ RA SAI LẦM CỦA GIÁO VIÊN

Bạn giáo viên này đang mắc một sai lầm điển hình là cố gắng “kéo bé nói” bằng thật nhiều câu hỏi, trong khi bé chưa có lí do để nói.

Dạy trẻ con lai song ngữ không thể áp dụng cách dạy trẻ Việt Nam hay dùng cách dạy như với người lớn được. Mình đã chỉ ra cho bạn giáo viên ấy thấy được rằng do bạn ấy cứ tập trung quá sớm vào câu đúng, phát âm chuẩn hay số lượng lời nói nên lớp học mới rơi vào trạng thái căng thẳng và thiếu kết nối như vậy.

CHUYỂN MỤC TIÊU TỪ “NÓI ĐÚNG” SANG “MUỐN NÓI”

Mình hướng dẫn bạn ấy dùng cách tiếp cận hiệu quả hơn là thay đổi vai trò của ngôn ngữ trong lớp học. Tiếng Việt không phải là mục tiêu nữa mà là công cụ để bé được chơi, được hoạt động và được tương tác.

Khi lời nói gắn liền với hành động, chuyển động và cảm xúc, trẻ sẽ tham gia tự nhiên hơn. Thay vì yêu cầu bé nói trọn câu, giáo viên chỉ cần tạo điều kiện để bé nói một từ đúng thời điểm. Chỉ cần bé nói một từ đi kèm hành động đã là một bước tiến rất lớn rồi.

2 NGUYÊN TẮC ĐƠN GIẢN NHƯNG HIỆU QUẢ

- KHÔNG CHỜ ĐỢI, HÃY LỰA CHỌN: Đưa ra câu hỏi lựa chọn: “Cái này là A hay B?”, “Con chim bay hay ngủ?”.v.v… để trẻ buộc phải chọn một trong hai và phải nói. Khi trẻ nhại lại lời giáo viên, hãy tóm ngay lấy cơ hội đó và đặt thêm một câu hỏi có biến đổi chút xíu để trẻ tạo ra một câu mới, câu ngắn hai ba từ cũng được.

- ÍT TỪ – NHIỀU NGỮ CẢNH: Trong một buổi dạy chỉ đưa ra cho bé học 3–5 từ, nhưng cứ lặp đi lặp lại mấy từ đó trong trò chơi, vận động, đóng vai và kể chuyện. Trẻ độ tuổi 4-6 chúng không học bằng ghi nhớ mà học bằng trải nghiệm lặp lại có cảm xúc, đặc biệt não bộ của chúng đáp ứng tốt hơn nhiều với đường nét, màu sắc và hình khối.

THẾ NÀO LÀ TIẾN BỘ?

Tiến bộ ở giai đoạn này đừng nên đo bằng số lượng câu mà trẻ nói ra. Những dấu hiệu tiến bộ thực sự là: trẻ phản hồi nhanh hơn, chủ động nói một từ, tương tác nhiều hơn, nhìn giáo viên nhiều hơn và tham gia lớp học mà không cần nhắc.

Khi giáo viên đổi cách tư duy từ LÀM SAO ĐỂ HỌC VIÊN NÓI sang LÀM SAO ĐỂ HỌC VIÊN MUỐN NÓI, lớp học sẽ thay đổi rất rõ rệt. Trẻ không cần bị thúc ép mà chúng cần được mở đường.

LỘ TRÌNH 4 TUẦN ÁP DỤNG THỰC TẾ

Tuần 1+2: Chỉ nghe + nói 1 từ nhưng có nhiều hành động minh hoạ.

Tuần 3: Tiến lên nói 2 từ: “mèo ngủ”, “chim bay”.

Tuần 4: Câu đơn giản tự nhiên: "Con thích mèo”, "Mèo không ngủ”.v.v...

Nếu làm đúng như thế này, chỉ vài tuần sau bé sẽ nói được nhiều hơn mà KHÔNG BỊ ÉP.

MỘT LỜI NHẮN GỬI TỚI GIÁO VIÊN

Mình chia sẻ case thực tế này vì thấy rất nhiều giáo viên tiếng Việt đang gặp những tình huống tương tự, đặc biệt khi dạy trẻ em song ngữ hoặc những học viên người lớn “nghe được nhưng không nói”.

Đôi khi, điều chúng ta cần không phải là soạn thêm giáo án đâu, mà là cần một góc nhìn khác để hiểu người học sâu hơn. Nếu bạn từng đứng lớp với cảm giác bối rối như vậy, có thể bạn đang ở rất gần một bước chuyển quan trọng trong hành trình nghề giáo của mình đấy.

Chắc trong cộng đồng mình có nhiều giáo viên đồng cảm với case học viên kiểu này lắm đây. 😄Mọi người hoàn toàn có thể áp dụng những cách mình đã nói ở trên đối với học viên người lớn cũng rất hiệu quả. Ai có kinh nghiệm gì thì cùng nhau thảo luận để học hỏi lẫn nhau nhé.

8 comments