"ANH CÓ ĐIỀU GÌ KHIẾN TÔI MUỐN DẠY ANH?"

Tối hôm qua, mình nhận được tin nhắn từ một giáo viên trẻ trong cộng đồng mình, kể về một chút "vị chát" của nghề giáo viên dạy tiếng Việt khi lần đầu tiên gặp phải tình huống khó xử. Mình viết bài này chia sẻ cùng các giáo viên, đặc biệt là giáo viên trẻ để thêm kinh nghiệm trong việc quản lí cảm xúc và xử lí tình huống nha.

Em giáo viên tối qua kể là vừa có một học viên Việt kiều chủ động nhắn tin quan tâm đến khóa học, nhưng ngay sau đó lại ném về phía em một câu hỏi như gáo nước lạnh:

"Tại sao tôi lại phải chọn học cô? Cô giải thích lí do đi đã."

Em giáo viên ấy bối rối, cũng giải thích về phương pháp, về cách dạy ra sao, rồi nói là chỉ có hợp hay không mà thôi, cái này do học viên quyết định .v.v.., xong nhận lại được một câu của anh học viên Việt kiều: "Để tôi cân nhắc". Em cảm thấy học viên đang tự cho mình cái quyền được "tuyển" giáo viên bằng thái độ của một kẻ bề trên, trong lòng khó chịu âm ỉ nhưng cũng không biết phải đáp lại học viên như thế nào.

Nghe em ấy kể, trong đầu mình lúc đó hiện lên một hình ảnh rất rõ: một người có tiền, bước vào một khu “chợ giáo viên” hay khu chợ lao động, đi dọc các sạp, cầm lên đặt xuống các món hàng, nhìn bằng ánh mắt khinh khỉnh xong hất hàm hỏi giá, chờ món hàng phải chứng minh mình xứng đáng được chọn.

Ngày xưa mình đã từng gặp phải một số học viên hợm hĩnh kiểu này rồi, nghe em ấy kể mà thấy thương cái sự tử tế đang bị đặt nhầm chỗ của em quá. Lúc ấy mình mới bảo:

- Em có nhận ra điều gì ở đây không? Người kia đang bỏ ra mấy đồng bạc lẻ để đi thuê em đấy.

Trong thế giới của sự trao đổi, chúng ta thường bị nhầm lẫn giữa “dịch vụ khách hàng” và “giá trị nghề nghiệp”. Nếu là chị thì chị sẽ không chọn cách giải thích hay chứng minh gì hết. Khi mình bắt đầu giải thích để thuyết phục một người đang coi thường giá trị của mình, tức là mình đã tự hạ mình xuống dưới một bậc rồi đấy.

Ngày xưa chị cũng có học viên đã hỏi câu tương tự như vậy, chị đã hỏi lại anh ta:

'Anh có quyền lựa chọn giáo viên phù hợp với tiêu chí của anh, và tôi cũng hoàn toàn có quyền lựa chọn học viên phù hợp với tiêu chuẩn giảng dạy của tôi. Anh hỏi vì sao anh phải chọn tôi? Vậy tôi cũng xin hỏi ngược lại: Anh có điều gì để khiến tôi muốn dành thời gian và tâm huyết của tôi để dạy anh?

Câu hỏi này chỉ đơn giản là trả lại đúng vị trí cho hai bên, chấm hết!

Dạy tiếng Việt cho người nước ngoài, nhất là với những người vốn mang dòng máu Việt, không chỉ là dạy bảng chữ cái hay ngữ pháp, mà đó là truyền tải linh hồn văn hóa, là kết nối với cội nguồn. Cho nên em cần định vị rõ ràng trong tâm thế nghề của mình là một nghề có giá trị cao, và người làm nghề phải có tiêu chuẩn em ạ.

Đừng để vài đồng đô la làm mờ đi tâm thế của một người thầy. Gặp chị là chị đáp lại như thế đấy, cho họ bớt cái ảo tưởng nghĩ rằng họ có tiền là có thể biến thành "Bố Cái Đại Vương", thích thì thuê, thích thì hạch sách. Tiền có thể mua được thời gian, nhưng không mua được sự trân trọng và tâm huyết của một người giáo viên có tự trọng đâu.

Em ấy nhắn lại tin nhắn thoại, giọng vẫn còn có chút rụt rè:

- Vâng chị ạ. Lần sau em sẽ cứng cỏi hơn. Sáng nay em sợ mất lòng học viên nên dù không ưng mà em cũng không dám nói thẳng.

Mình bảo em ấy, gặp những dạng ngạo mạn và hợm hĩnh như thế, tốt nhất là cho văng ra khỏi danh sách ngay từ đầu, khoẻ. Dù họ có trả cả ngàn đô một giờ dạy cũng đừng mơ bước chân vào thế giới của mình được. Tâm không thông, đạo không đồng thì việc dạy và học chỉ là một sự chịu đựng lẫn nhau mà thôi, dạy làm chi cho khổ. Riêng bản thân mình thì không lựa chọn điều đó.

Nói chung đó là câu chuyện tối hôm qua, mình đưa ra để góp thêm một góc nhìn và cách mà mình xử lí tình huống, còn lại lựa chọn ứng xử ra sao là phong cách và quan điểm của mỗi người.

Làm bất cứ việc gì cũng vậy thôi, có lúc cương có lúc nhu, khi tiến khi lùi linh hoạt, điều này rất khác với sự dễ dãi không có tiêu chuẩn. Trong nghề giáo, "nhu" là để thấu hiểu, để bao dung với những khó khăn của học trò khi tiếp cận một ngôn ngữ mới, nhưng "cương" là để bảo vệ phẩm giá của nghề. Quan điểm của mình mỗi giờ dạy là đang trao đi một phần tinh hoa dân tộc chứ không đi bán chữ lấy tiền một cách rẻ rúng.

Trước khi để học viên chọn mình, chính mình phải là người chọn học viên trước, tức là có một quy tắc khoanh vùng những đối tượng nào mình muốn dạy, những ai có thể bước vào với mình trong một giờ làm việc.

Đừng sợ mất lòng một người không biết trân trọng bạn, vì khi bạn tự định vị mình là một "món quà đắt giá", bạn sẽ chỉ dành tặng nó cho người xứng đáng mà thôi.

Mình biết có thể câu chuyện này sẽ nhận được những cảm xúc và ý kiến trải chiều. Ai cảm thấy động chạm thì cũng thông cảm nhé. Cái thực trạng này ít ai dám nói hay gọi thẳng tên nó ra. Trong nghề dạy ngôn ngữ, đặc biệt là khi làm việc tự do hoặc qua các nền tảng, giáo viên rất dễ bị rơi vào cái bẫy "dịch vụ khách hàng". Chúng ta thường được dạy phải chiều lòng học viên, phải chứng minh năng lực để được "chọn" giữa vô số giáo viên khác. Nhưng sự thật phũ phàng bị che khuất là: Khi sự trao đổi chỉ dựa trên đồng tiền mà thiếu đi sự tôn trọng, tri thức sẽ biến thành hàng hóa, và người thầy biến thành người bán hàng rong.

Tiếng Việt của chúng ta đẹp, và người dạy tiếng Việt cũng cần sống và làm nghề một cách đẹp đẽ, đĩnh đạc, tử tế.

Thôi mời mọi người lại ngắm hoa sen tinh tế cho cân bằng lại cái tiêu đề "thô thiển" khi đụng chạm đến vấn đề này nhen.

Ms. Hồng Diễm

Dạy tiếng Việt đúng chất Việt.

39 comments