Ung thư đại trực tràng - vai trò của gen và hệ vi sinh đường ruột

RUỘT CỦA CHÚNG TA KHÔNG CHỈ TIÊU HÓA THỨC ĂN

Khi nói đến hệ tiêu hóa, nhiều người nghĩ đơn giản rằng ruột chỉ là nơi tiêu hóa thức ăn rồi thải ra ngoài.

Nhưng khoa học ngày nay cho thấy:ruột của chúng ta thực ra là một hệ sinh thái sống, nơi con người chung sống với hàng nghìn tỷ vi sinh vật.

Và điều thú vị là: những vi sinh vật này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của niêm mạc ruột, thậm chí liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Ruột non và đại tràng: hai “vai trò” rất khác nhau

Hệ tiêu hóa của chúng ta đi theo một đường dài:

miệng → thực quản → dạ dày → ruột non → đại tràng → trực tràng.

Trong đó:

Ruột non giống như một nhà máy hấp thu dinh dưỡng khổng lồ.Đây là nơi cơ thể hấp thu hầu hết các chất như: đường, protein, chất béo, vitamin và khoáng chất.
Còn đại tràng lại có một vai trò hoàn toàn khác.

Đây là nơi: hấp thu nước, cô đặc phân và quan trọng nhất: là nơi cư trú của hệ vi sinh vật đường ruột.

Trong ruột của chúng ta có bao nhiêu vi khuẩn?

Ước tính trong đại tràng có khoảng:

10¹³ – 10¹⁴ vi sinh vật và có hơn 1000 loài vi khuẩn khác nhau sống ở đây.

Mỗi người có một hệ vi sinh riêng biệt, gần giống như dấu vân tay sinh học.

Chúng không chỉ “ở nhờ” trong ruột.

Chúng giúp cơ thể:

tiêu hóa một số loại thức ăn mà cơ thể
không tiêu hóa được
sản xuất vitamin
điều hòa miễn dịch
bảo vệ niêm mạc ruột
cạnh tranh với vi khuẩn gây bệnh.

Vì vậy ngày nay nhiều nhà khoa học xem hệ vi sinh vật như một “cơ quan chức năng” của cơ thể.

Chất xơ – thức ăn của hệ vi sinh

Trong chế độ ăn của chúng ta có một nhóm rất quan trọng: carbohydrate (đường bột).

Một phần carbohydrate như: cơm, bánh mì, khoai..... sẽ được tiêu hóa ở ruột non và hấp thu vào máu.

Nhưng một phần khác như: chất xơ, tinh bột kháng.....lại không bị tiêu hóa ở ruột non. Chúng đi xuống đại tràng và trở thành nguồn thức ăn cho vi khuẩn đường ruột.

Khi vi khuẩn “ăn” chất xơ. Vi khuẩn sẽ lên men chất xơ và tạo ra các phân tử gọi là: acid béo chuỗi ngắn

Trong đó có một phân tử rất quan trọng: butyrate.

Butyrate – phân tử nhỏ nhưng có vai trò lớn. Butyrate có nhiều chức năng quan trọng:

là nguồn năng lượng chính của tế bào ruột
giúp duy trì cấu trúc niêm mạc ruột
giảm viêm
tăng cường hàng rào bảo vệ ruột

Một điểm thú vị nữa là butyrate có thể ảnh hưởng đến biểu hiện của các gen liên quan đến tăng trưởng tế bào.

Nó giúp:

giữ cho tế bào phát triển bình thường
kích hoạt cơ chế tự hủy của tế bào bất thường (apoptosis).

Nhờ vậy, butyrate được xem là một yếu tố giúp bảo vệ niêm mạc ruột.

Ung thư đại trực tràng hình thành như thế nào?

Ung thư đại trực tràng không xuất hiện đột ngột. Quá trình này thường diễn ra trong 10–15 năm.

Thông thường sẽ đi qua các giai đoạn:

niêm mạc bình thường→ polyp→ polyp loạn sản→ ung thư.

Quá trình này liên quan đến các đột biến gen quan trọng như: APC, KRAS, p53.

Khi hệ vi sinh mất cân bằng, tình trạng viêm mạn tính trong ruột có thể tăng lên và làm tăng nguy cơ tổn thương DNA. Ngược lại, khi hệ vi sinh khỏe mạnh và sản xuất nhiều butyrate, niêm mạc ruột được bảo vệ tốt hơn.

Chúng ta có thể làm gì để bảo vệ ruột?

Tin tốt là nhiều yếu tố có thể điều chỉnh được. Một số điều đơn giản nhưng quan trọng:

Ăn nhiều chất xơ. Nguồn tốt gồm: rau xanh, trái cây, đậu, yến mạch, ngũ cốc nguyên hạt....Nuôi hệ vi sinh khỏe mạnh
Hạn chế: thực phẩm chế biến sẵn, đường tinh luyện, chất béo công nghiệp.....
Duy trì lối sống lành mạnh: vận động thường xuyên, giữ cân nặng hợp lý, hạn chế rượu bia, không hút thuốc.....

Một điều đáng suy nghĩ

Ruột của chúng ta không chỉ là nơi tiêu hóa thức ăn.

Nó là một hệ sinh thái sống, nơi chế độ ăn hàng ngày ảnh hưởng trực tiếp đến hệ vi sinh và sức khỏe của niêm mạc ruột.

Khi chúng ta nuôi dưỡng hệ vi sinh tốt – đặc biệt thông qua chế độ ăn giàu chất xơ – cơ thể có thể tạo ra những phân tử bảo vệ như butyrate, giúp duy trì niêm mạc ruột khỏe mạnh.

Và đôi khi, những lựa chọn nhỏ trong bữa ăn mỗi ngày có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của chúng ta trong nhiều năm sau đó.

3 comments