🍀 Vào năm 2018, tức là cách đây gần 8 năm rồi, có một học viên học với tôi mà đến giờ tôi vẫn còn nhớ rất rõ.
Chị ấy là người châu Âu, mới sống ở Việt Nam một thời gian, tiếng Việt chưa phải là giỏi lắm, nhưng cũng dùng được, phát âm ổn, giao tiếp hàng ngày không gặp vấn đề gì lớn.
Một hôm chị ấy kể với tôi, giọng rất ngơ ngác:
“Cô ơi, hôm trước bạn Việt Nam tặng quà cho chị một cái cốc. Bạn hỏi chị có thích không.
Chị nói: ‘Tôi không thích.’ Từ hôm đó, bạn ấy nói chuyện với chị ít hẳn. Chị không hiểu mình sai gì.”
Nghe tới đây, nếu bạn đang dạy tiếng Việt cho người nước ngoài, có lẽ bạn đã thấy có gì đó quen quen rồi phải không?
🍁 Câu “Tôi không thích” có sai tiếng Việt không?
Không.
Câu đúng ngữ pháp, từ vựng rõ ràng, đúng kiểu giao tiếp của người phương Tây, nhưng ở Việt Nam, câu đó lại khiến người nghe… chạnh lòng.
Lí do không phải vì người Việt khó chịu hay nhạy cảm đâu, mà vì trong văn hoá Việt, quà tặng không chỉ là đồ vật mà nó là sự quan tâm ấy.
Nên điều mà người bạn Việt Nam đó nghe được chính là: “Bạn không trân trọng tấm lòng của tôi.”
Điều này thì người học không thể tự biết được.
Trong văn hoá của họ, nói thẳng là rất bình thường, không thích thì nói không thích, khỏi lằng nhằng. Còn trong văn hoá Việt, người ta lại thường đón nhận tấm lòng trước, rồi cảm xúc cá nhân gì đó tính sau.
Trong tình huống đó, người Việt thường sẽ nói:
“Dễ thương quá!”
“Cảm ơn bạn đã nhớ tới mình.”
“Mình chưa dùng cái này bao giờ.”
Không phải vì giả tạo đâu nhé, mà vì không muốn làm người đối diện buồn.
🌱 Vấn đề bắt đầu từ đây.
Học viên không hiểu tại sao mình nói đúng mà lại tạo ra khoảng cách.
Còn giáo viên thì sao?
Nếu chỉ nhìn bằng ngữ pháp, bạn không có gì để sửa cả, câu đúng rồi, không lỗi. Nhưng cái “sai” lại nằm ở chỗ mà trong sách không nói tới, giáo trình cũng đâu có dạy, giáo viên lại chưa từng được hướng dẫn.
Sau những chuyện như vậy, nhiều giáo viên bắt đầu mệt, cảm giác mình đang phải xử lí vô số những tình huống ngoài dự kiến chưa từng được chuẩn bị.
Bạn dạy tiếng Việt, nhưng học viên của bạn lại đang va vào… văn hoá Việt.
Nên nếu bạn từng nghĩ: “Mình cố gắng rất nhiều mà sao học viên vẫn gặp rắc rối khi giao tiếp…” thì tôi muốn nói với bạn điều này:
Bạn không thiếu năng lực đâu. Bạn chỉ chưa được trang bị tư duy dạy tiếng Việt gắn với văn hoá và lối sống Việt mà thôi.
Vì thật ra, dạy tiếng Việt cho người nước ngoài mà tách rời văn hoá thì họ chỉ nói được chứ chưa thể SỐNG được bằng tiếng Việt. Đây là điều chắc chắn.
🔥 Những bài tiếp theo, tôi sẽ tiếp tục kể những tình huống thật như thế này đã từng xảy ra trong lớp học và cách mà tôi đã xử lí ra sao.
Để giáo viên không còn phải tự trách mình nữa, khi cuối cùng… bạn hiểu ra vấn đề không phải nằm ở bản thân bạn.
Mọi người trong cộng đồng mình thì sao? Đã từng có học viên nào của bạn gặp phải tình huống tương tự như vậy chưa?
✍️Ms. Hồng Diễm
Xây dựng hệ tư duy dạy tiếng Việt cho người nước ngoài có chiều sâu — dạy tiếng Việt đúng chất Việt.