GIÁO VIÊN SỬA ĐÚNG, HỌC VIÊN VẪN... NÓI SAI

🌸 Buổi tối hôm trước, sau giờ dạy, có một giáo viên trẻ nhắn cho tôi. Tin nhắn không dài nhưng đọc lên là thấy cũng mệt giùm luôn rồi ấy.

Bạn ấy nói rằng vừa ngồi nhìn lại giáo án, nhìn lại mấy ghi chú đã viết trong giờ dạy xong tự nhiên thấy đuối, không phải vì lớp khó hay học viên không chịu học mà vì một cảm giác rất quen, chắc bạn cũng từng có: “Mình đã sửa nhiều lần, luyện đi luyện lại kĩ thế rồi, vậy mà sang buổi sau học viên vẫn nói sai lè lè y như cũ”.

Trong lớp thì mọi thứ diễn ra rất “đúng bài”. Học viên nói chưa đúng, bạn sửa, nói mẫu rồi cho học viên nói lại. Học viên gật đầu, lặp lại câu đó nghe rất ổn. Nhưng tức cái là chỉ vài phút sau hoặc buổi học hôm sau, câu nói ấy lại quay về… phiên bản cũ, sai y hệt như chưa từng được sửa.

Lúc đó, trong đầu giáo viên thường bật lên rất nhanh hai suy nghĩ:

Mình sửa chưa đủ kĩ à?

Hay là học viên không chịu nhớ?

Nhưng nếu giáo viên nào dạy đủ lâu thì sẽ gặp những học viên như thế nhiều lắm, cứ lặp đi lặp lại đúng một lỗi đó từ tuần này qua tuần khác.

Lúc này, vấn đề không còn nằm ở chuyện câu đúng hay sai nữa mà là ở chỗ: học viên không biết KHI NÀO thì nên dùng cách nói ấy.

1. TRIỆU CHỨNG

Kể cho mọi người nghe về một học viên người nước ngoài trước đây của tôi, nói câu nào cũng đúng ngữ pháp, rất “sạch”, nhưng mà nghe cứ gượng gượng thế nào ấy. Hoá ra là vì bạn ấy dùng đúng một kiểu câu đó cho mọi tình huống: nói với bạn bè cũng vậy, nói với người lớn tuổi cũng vậy, nói với người mới gặp cũng y như thế. Ôi giời ơi!

Dở khóc dở cười nhất là một chị học viên người Thuỵ Điển mà tôi dạy cách đây lâu lắm rồi, không biết chị học ở đâu từ “nhé”, được giải thích là nói lên nghe dễ thương, gần gũi, thế là câu nào chị ấy cũng thêm “nhé” vào. Nhờ người lạ cũng “nhé”, nói chuyện nghiêm túc cũng “nhé”, đặt câu hỏi cũng “nhé”, nhé nhé nhé liền tù tì khiến người nghe cũng khóc ré luôn. Lạy trời lạy đất, đâu phải lúc nào “nhé” cũng phù hợp đâu cơ chứ?

2. BẮT BỆNH

Câu đúng, từ đúng, nhưng đặt sai chỗ thì lại thành vấn đề. Mà những lỗi kiểu này, nếu chỉ sửa bằng ngữ pháp thông thường thì có sửa đến già cỗi cũng không hết. Đảm bảo.

Học viên không thiếu khả năng nói, họ chỉ thiếu một thứ rất quan trọng: một tấm bản đồ văn hoá. Tức là họ không biết câu này thường được dùng khi nào, dùng với ai, giọng điệu ra sao thì nghe “ra người Việt”. Bạn đã thấy điểm trúng “góc chết” của việc học tiếng Việt chưa?

Còn giáo viên thì sao?

Giáo viên thực ra đã làm đúng những gì mình từng được học: nghe – sửa – cho nói lại. Nhưng các bạn giáo viên ơi, vấn đề là có những lỗi không nằm trong câu mà nằm trong lối sống và cách giao tiếp của người Việt.

3. GIẢI PHÁP

Bạn chỉ cần sửa khác đi một chút là được. Thay vì chỉ nói “câu này chưa đúng”, hãy thử dừng lại và hỏi học viên:

“Nếu nói câu này với bạn thân thì sao?”

“Nếu nói với người lớn tuổi thì có ổn không?”

“Trong tình huống này, người Việt thường nói ngắn hay nói vòng?”

Chỉ cần thêm một bước nhỏ như vậy thôi, bạn sẽ giúp học viên hiểu rằng tiếng Việt không chỉ là câu chữ mà là cách người Việt ứng xử với nhau trong đời sống thật.

Sửa lỗi là cần thiết để giúp học viên nói câu cho đúng, nhưng quan trọng hơn là giáo viên phải giúp người học hiểu được vì sao người Việt lại nói như vậy.

Đây chỉ là một chuyện rất nhỏ trong lớp học, nhưng có khi nó khiến giáo viên bối rối rất lâu, mà khổ cái lại chẳng biết phải bắt đầu sửa từ đâu, sửa như thế nào.

🌿 Nếu bạn từng thấy mình trong câu chuyện này thì có lẽ bạn chỉ đang cần thêm một CÁCH NHÌN KHÁC để dạy.

Tôi tin là rất nhiều giáo viên ngoài kia cũng đang ở đúng chỗ đó.

✍️Ms. Hồng Diễm

Xây dựng hệ tư duy dạy tiếng Việt cho người nước ngoài có chiều sâu — dạy tiếng Việt đúng chất Việt.

10 comments