Có nhiều người sống cả đời nhưng chưa nhận diện được tâm thái “kiếm cớ” và “tìm cách” khác nhau ở đâu. Bề ngoài thì nghe rất giống nhau. Cũng là lý do. Cũng là hoàn cảnh. Cũng là lời giải thích. Nhưng bên trong là hai hướng sống hoàn toàn khác. Người kiếm cớ thường bắt đầu bằng: “Vì cái này…” “Do cái kia…” “Nếu mà…” Mọi lý lẽ đều có thật. Mọi hoàn cảnh đều chính đáng. Và tất cả được dùng để biện minh cho một điều: vì sao mình không làm. Người tìm cách cũng nhìn thấy đúng những khó khăn đó. Nhưng câu hỏi họ đặt ra là: “Vậy trong điều kiện này, mình còn lựa chọn nào?” “Mình còn làm được gì?” Và họ thật sự đi tìm đường tiến lên, dù bước đó nhỏ hay lớn. Không phủ nhận hoàn cảnh. Chỉ là không để hoàn cảnh quyết định mình. Nghịch lý là ở chỗ này: hai người có thể sống trong cùng một bối cảnh, nhưng một người thì ngày càng mở ra, còn người kia thì ngày càng thu hẹp lại. Không phải vì người này may mắn hơn. Mà vì tâm thái đã khác ngay từ đầu. Mình kể mấy bồ yêu nghe một chuyện thật. Hồi trước, khi mình mới từ Úc về làm lãnh đạo trong một ngân hàng, mình để ý có một chị nhân viên làm gần 20 năm nhưng vẫn chưa từng được đề bạt lên quản lý. Mỗi lần có vị trí quản lý, ban lãnh đạo lại phải tuyển người từ bên ngoài vào. Mình quyết định mentor cho chị, vì mình thấy chị hoàn toàn có tiềm năng. Chị nói rất sẵn lòng thăng tiến và cũng rất bất mãn vì quá khứ chưa từng được đề bạt. Việc đầu tiên mình làm là đưa chị một cuốn sách rất mỏng, tên là “Ngày xưa có một con bò”, và hẹn sẽ coach sau khi chị đọc xong. Một tuần sau mình hỏi, chị chưa đọc. Tuần kế tiếp nữa, chị mang sách trả lại và nói: “Chị không có thì giờ đọc sách. Ước gì chị rảnh như Hồng.” (À… thì ra mình rảnh ) Lúc đó mình đã hiểu, vì sao 20 năm chị vẫn chưa lên được vai lãnh đạo. Không phải vì chị kém. Mà vì tâm thái của chị dừng lại ở chỗ kiếm cớ, trong khi vai trò lãnh đạo đòi hỏi tâm thái tìm cách. Chỉ cần mấy bồ yêu nhận diện được điểm này, phân biệt được mình đang kiếm cớ hay đang tìm cách, và dừng việc xem thành công của người khác là may mắn