Sunk Cost Fallacy: Định kiến chi phí chìm

Bạn mua vé xem phim 150k, ngồi được 30 phút thì nhận ra phim dở tệ. Nhưng bạn vẫn ngồi tiếp đến hết vì mua vé rồi, bỏ về uổng.

Thực ra, 150k đó đã mất rồi dù bạn có ngồi tiếp hay không. Ngồi thêm 90 phút không lấy lại được tiền, chỉ mất thêm thời gian.

Nhưng não bạn không nghĩ vậy.

—

Đó là Sunk Cost Fallacy, định kiến chi phí chìm.

Xu hướng tiếp tục đầu tư vào một thứ, chỉ vì bạn đã bỏ quá nhiều vào đó trước đấy, dù mọi dấu hiệu đều cho thấy nên dừng lại.

Chi phí chìm là những gì đã mất và không thể lấy lại, tiền, thời gian, công sức. Vấn đề là não chúng ta không muốn chấp nhận sự mất mát đó, nên cứ tiếp tục với hy vọng "biết đâu sẽ tốt hơn."

Định kiến này xuất hiện ở khắp nơi.

Ở một công việc không còn phù hợp, nhưng vẫn cố bám vì "mình đã cống hiến 5 năm ở đây rồi."
Trong một mối quan hệ không còn lành mạnh, nhưng không nỡ buông vì "tụi mình đã trải qua quá nhiều thứ cùng nhau."
Tiếp tục đổ tiền sửa một chiếc xe cũ nát, chỉ vì đã tốn quá nhiều tiền sửa trước đó.
Ngồi ăn hết đĩa đồ ăn dù đã no, vì "gọi rồi, bỏ phí."

Tác hại lớn nhất của định kiến này là nó khiến bạn ra quyết định dựa trên quá khứ thay vì tương lai. Thay vì hỏi “mình sẽ được gì nếu tiếp tục,” bạn lại hỏi “mình sẽ mất bao nhiêu nếu dừng lại.” Hai câu hỏi đó dẫn đến hai quyết định rất khác nhau, và câu thứ hai thường dẫn bạn đi sai hướng.

Mỗi khi đang phân vân có nên tiếp tục không, thử hỏi bản thân: mình đang đi về phía điều mình muốn, hay chỉ đang chạy trốn khỏi cảm giác hối tiếc?

Nếu câu trả lời là không, thì lý do duy nhất bạn đang tiếp tục là vì những gì đã mất, chứ không phải vì những gì sẽ được. Nhận ra điều đó không khiến việc dừng lại dễ hơn, nhưng ít nhất bạn biết mình đang bị kéo bởi cái gì.

Nhiều người nghĩ dừng lại là lãng phí những gì đã bỏ ra, nhưng thật ra cứ tiếp tục mới là đang lãng phí những gì còn lại.

—

Series tổng hợp các định kiến giúp bạn nhận biết để nâng cao chất lượng tư duy.

0 comments

Sunk Cost Fallacy: Định kiến chi phí chìm