Ngày đó, H (mình xin phép gọi vậy) nhắn cho tôi một câu rất “đời”: “Em tăng học viên được rồi anh ạ… nhưng càng có nhiều học viên em càng mệt. Mà mệt kiểu thấy tương lai không sáng hơn.” H dạy tiếng Việt cho người nước ngoài trên Preply. Giá thì “bị ép” xuống thấp. Nhận thêm học viên thì vui được 2 hôm, rồi bắt đầu hoảng: - 1 tuần kín lịch. - Lịch kín nhưng tiền không lên tương ứng. - Cứ thêm 1 học viên là thêm 1 đầu việc: nhắc bài, sửa bài, chuẩn bị giáo án, dỗ học viên, đổi giờ… - Và cái cảm giác khó chịu nhất: mình đang bận rộn, chứ không phải đang đi lên. H tưởng vấn đề là “em chưa giỏi”, “em phát âm chưa hay”, “em chưa có chứng chỉ”, “em chưa biết marketing”. Không. Vấn đề của H (và đa số người dạy tiếng Việt đang mông lung) nằm ở một chỗ khác: Bạn không bị ép giá vì bạn dạy kém. Bạn bị ép giá vì bạn đang định vị mình như một người thợ. Nghe phũ không? Nhưng đúng. Người thợ thì bán gì? - Bán 50 phút. - Bán “một buổi học”. - Bán công sức. - Và càng chăm chỉ thì càng… hết sức. Trong khi khách hàng không mua 50 phút. Khách hàng mua kết quả mà họ chưa gọi tên được: - Họ muốn tự tin nói chuyện với gia đình người Việt. - Họ muốn đủ tiếng Việt để sống ở Việt Nam (đi bệnh viện, đi chợ, làm giấy tờ, nói chuyện ở công ty). - Họ muốn dạy con nói tiếng Việt ở nhà (F2/F3) để con không “mất gốc”. - Họ muốn thoát cảm giác lạc lõng khi bước vào một môi trường có người Việt. Nhưng nếu bạn bước vào thị trường với cái biển treo trước ngực là: “Tôi dạy tiếng Việt 50 phút/buổi” thì bạn tự đưa mình vào cuộc chơi so sánh giá. Và trên Preply, cuộc chơi đó rất đơn giản: ai rẻ hơn thì sống. Hôm đó tôi hỏi H một câu: “Em muốn giàu hơn bằng việc… dạy nhiều hơn à?” H im. Tôi nói tiếp, thẳng luôn: “Em đang làm đúng một thứ: em đang chăm chỉ. Nhưng em đang chăm chỉ theo kiểu bán sức lao động. Và cái kiểu này chỉ có 2 đích đến: kiệt sức hoặc chán nghề.” Rồi tôi kéo H quay lại đúng 3 thứ : 1. Định vị: Em là ai trong mắt khách hàng? (thợ hay chuyên gia) 2. Nhóm tiềm năng: Ai là người sẵn sàng trả cao, và trả vì cái gì? 3. Vị thế: Em đang đứng ở bậc nào trong chuỗi giá trị?