Kasabamızda yeni yıl ruhu bir başka 🙈 şaka bir yana büyük şehir ışıklarının uğramadığı, büyük , şatafatlı etkinliklerin yerine sokak arası sıcak eğlencelerin olduğu ve her şeye rağmen içimizdeki umudu koruduğumuz bir akşamla karşılıyoruz yeni yılı. Keyifle gelsin...

Ayvalık kültürü, doğadan beslenen bir paylaşım kültürüdür. Her evde mutlaka zeytin bulunur, her sofrada bir hikâye anlatılır. Burada “zeytin” sadece gıda değil, bir kimliktir. Hasat zamanı geldi mi kasaba adeta bir bayrama döner. Tüm aileler zeytinliğe gider, kahkahalar, şarkılar ve çuvalların hışırtısı birbirine karışır. Sohbet Ayvalık’ta sanattır. Kimse sadece “nasılsın?” deyip geçmez. Bir kahvede oturursun, biri gelir “bir çay içmeden kalkılmaz” der. Söz döner dolaşır zeytinyağı fiyatına, rüzgârın yönüne, balığın bereketine gelir. Bu sohbetler, kasabanın en canlı arşividir aslında. Ayvalıklılar sade yaşamı sever ama incelikten ödün vermez. Evlerindeki taş duvarlar kadar sağlam bir estetik duyguları vardır. Düğünler hâlâ sokakta yapılır, yemekler komşularla paylaşılır, bayramlarda çocuklar hâlâ “şeker toplamaya” çıkar. Sokakbaşlarında lokmalar dağıtılır. Ayvalık’ta modernlik, geleneğin üstünü örtmez; onunla el ele yürür.

Ayvalık’ta geçen romanları bugün yeniden okumak, aslında yavaşlamayı öğrenmek gibidir. Bu metinlerde olaydan çok durum, sonuçtan çok his vardır. Günümüz okuru için bu, büyük bir lüks. Bu başlık altında Ayvalık’ı doğrudan anlatan klasiklerin yanında, Ayvalık’ta okunması çok yakışan romanları da listelemek gerekir. Çünkü bazı kitaplar vardır; mekânı değiştirdiğinde anlamı derinleşir. 📖 Okuma Önerileri (Mekânla Diyalog Kuranlar) - Kırlangıçlar / Sabahattin Ali Doğrudan Ayvalık’ta geçmese de Ege’nin savaş, göç ve insan hikâyelerini ele alır. Ayvalık bağlamında okunduğunda metin genişler. - Zeytin Ağacı / Courtney Miller Santo Mekân olarak farklı coğrafyalar olsa da zeytin, bellek ve kökler teması Ayvalık’la güçlü bir bağ kurar. Ayvalık’ta okunduğunda semboller daha görünür olur. Bu romanları Ayvalık’ta okurken okur şunu fark eder: Metinle mekân arasında görünmez bir diyalog başlar. Deniz, rüzgâr, zeytinlikler; cümlelerin altını çizer. Ayvalık’ta geçen romanları okumak, bir edebiyat turu değildir. Bu, okurun kendisiyle yaptığı bir yolculuktur. Ayvalık’ta okumayı seçsen, daha çok hangi tür sana eşlik ederdi: roman mı, anı mı, deneme mi?

Ayvalık’ta geçen romanları yalnızca “şehir sınırları”yla düşünmek eksik kalır. Ege edebiyatında kasabalar birbiriyle konuşur: Ayvalık, Cunda, Midilli, Edremit Körfezi… Bu coğrafyada yazılmış pek çok romanda Ayvalık ya doğrudan sahnededir ya da ruh veren arka plandır. Bu bağlamda okunması çok kıymetli bir isim Sabahattin Ali’dir. Ali’nin öykü ve romanlarında Edremit Körfezi ve çevresi güçlü bir mekân olarak yer alır; Ayvalık, bu dünyanın doğal parçasıdır. 📖 Önerilen Okumalar Hasanboğuldu Mekân olarak Kazdağları ve Edremit çevresi öne çıksa da, anlatının Ege kasabası ruhu Ayvalık’la birebir örtüşür: doğa, sınıfsal farklar, kader. Değirmen Ege kasabalarının yalnızlığı ve içsel çatışmaları üzerinden ilerler. Ayvalık okuru için tanıdık bir atmosfer sunar. Bir diğer önemli bağ ise Cevat Şakir Kabaağaçlı’dır. Halikarnas Balıkçısı olarak bilinen yazar, yaşamının bir bölümünü Cunda Adası’nda geçirmiştir. Metinleri çoğunlukla Bodrum’la anılsa da, Ege’nin ada-kasaba kültürü Ayvalık okuması için tamamlayıcıdır. 📖 Tamamlayıcı Okuma Mavi Sürgün Ege’yi bir yaşam biçimi olarak anlatır. Ayvalık ve Cunda’yı anlamak için ruhsal bir anahtar gibidir. Bir romanı “Ayvalıklı” yapan şey sence mekân adı mı, yoksa taşıdığı Ege ruhu mu?

Ayvalık’ta geçen romanların omurgasını çoğu zaman bellek oluşturur. Bu belleğin merkezinde ise mübadele, yerinden edilme ve “ev” fikri vardır. Okur, bu metinlerde Ayvalık’ı bir kartpostal olarak değil; insan hikâyeleriyle yoğrulmuş bir coğrafya olarak görür. Bu başlığın en temel duraklarından biri hiç kuşkusuz Ahmet Yorulmaz’dır. Yorulmaz; Ayvalık’ın kolektif hafızasını edebiyata dönüştüren isimdir. 📖 Önerilen Okumalar Savaşın Çocukları Roman, savaşın ve mübadelenin çocuklar üzerindeki etkisini merkezine alır. Ayvalık ve çevresi, bu travmanın sessiz tanığıdır. Evler, sokaklar, terk edilmişlik duygusu anlatının ana taşıyıcısıdır. Kuşaklar Kuşaklar arası aktarılan hafıza, Ayvalık’ta şekillenen bir aile öyküsüyle görünür olur. Roman, “geçmişin bugüne nasıl sızdığını” gösterir. Girit’ten Cunda’ya Doğrudan roman olmasa da, Ayvalık-Cunda hattının ruhunu anlamak için temel bir metindir. Okur, coğrafyanın insanla nasıl iç içe geçtiğini kavrar. Bu metinlerde Ayvalık, bir dekor değil; hafızası olan bir karakterdir. Okur olarak sokaklarda yürür, kapalı kapıların önünde durur, denize bakarken geçmişle yüzleşirsin. Okurken seni daha çok etkileyen ne olur: olayların kendisi mi, yoksa mekânın taşıdığı sessizlik mi?