Sau tất cả những lo lắng về AI, về nghề nghiệp, về tương lai…câu hỏi lớn nhất của người làm cha mẹ vẫn là:
“Vậy cuối cùng, tôi nên cho con học gì?”
Câu trả lời là:
Không có một môn học nào đảm bảo tương lai. Không có một ngành nghề nào an toàn tuyệt đối.
Nếu phụ huynh nhìn lại 10–15 năm trước, chúng ta sẽ thấy điều này rất rõ.
Đã từng có thời điểm:
- Ngành ngân hàng được xem là ổn định, nhưng ngày nay nhiều vị trí giao dịch đã bị thay thế bởi ngân hàng số
- Ngành kế toán được xem là “chắc chắn có việc”, nhưng hiện tại phần lớn công việc cơ bản đã được tự động hóa
- Ngành công nghệ thông tin từng được coi là “ngành vua”, nhưng chỉ trong 1–2 năm gần đây, hàng chục nghìn kỹ sư tại Mỹ đã bị sa thải, và nhiều sinh viên mới ra trường không tìm được việc làm
Những dẫn chứng này không phải để gây hoang mang.
Những dẫn chứng này để chúng ta nhìn thẳng vào một sự thật:
Thế giới không còn thưởng cho “người học đúng ngành”.👉 Thế giới thưởng cho “người có năng lực thích nghi”.
Vậy nên, câu hỏi cần thay đổi. Thay câu hỏi, đổi cuộc đời mà.
Không phải là:“Con nên học môn gì?”
Mà là:“Con cần trở thành người như thế nào?”
Theo nhiều báo cáo quốc tế như World Economic Forum hay McKinsey, những kỹ năng được dự đoán sẽ quan trọng nhất trong tương lai bao gồm:
- Tư duy phản biện
- Khả năng giải quyết vấn đề
- Khả năng học nhanh và học lại
- Khả năng làm việc với người khác
- Khả năng thích nghi với môi trường mới
Điểm chung của tất cả những kỹ năng này là gì?
Chúng không phải là kiến thức. Chúng là năng lực.
Một đứa trẻ có thể học thuộc rất nhanh.Nhưng nếu đứa trẻ đó không biết đặt câu hỏi, không biết tự tìm đường, không biết thích nghi… thì khi thế giới thay đổi, đứa trẻ đó sẽ bị bỏ lại.
Ngược lại, một đứa trẻ chưa xuất sắc về điểm số, nhưng biết học cách học, biết thử và sai, biết tự điều chỉnh… đứa trẻ đó sẽ luôn tìm được đường đi.
Vấn đề là: Những năng lực này không thể hình thành chỉ bằng sách vở.
Một đứa trẻ không thể học “tư duy phản biện” bằng cách làm thêm 100 bài tập. Một đứa trẻ không thể học “thích nghi” nếu chỉ sống trong một môi trường quen thuộc suốt 12 năm đi học.
Các nghiên cứu về giáo dục trải nghiệm đã chỉ ra rằng:
Trẻ học nhanh hơn và thay đổi tích cực hơn khi được đặt vào môi trường thực tế, nơi các em phải tự quan sát, tự quyết định và tự chịu trách nhiệm.
Đó là lý do vì sao các nền giáo dục tiên tiến trên thế giới ngày càng:
- Giảm học thuộc
- Tăng trải nghiệm
- Tăng dự án thực tế
- Tăng môi trường đa văn hóa
Vậy nên, thay vì hỏi: “Cho con học gì?”
Hãy bắt đầu hỏi: “Cho con trải nghiệm gì?” “Cho con va chạm với thế giới ở mức nào?” “Cho con cơ hội trưởng thành ra sao?”
Trong suốt cuộc đời làm học sinh của chính chúng ta, và cuộc đời làm cha mẹ của chúng ta, chúng ta chứng kiến rất nhiều trường hợp:
Có những em học rất giỏi khi còn trên ghế nhà trường, nhưng khi ra khỏi môi trường quen thuộc, các em không biết bắt đầu từ đâu.
Và cũng có những em, chỉ sau 1–2 tuần trải nghiệm đúng môi trường, cách các em nhìn thế giới đã thay đổi hoàn toàn. Chỉ cần cú hích đúng. Các em tự tin hơn, chủ động hơn. Và quan trọng nhất: các em bắt đầu suy nghĩ cho chính mình.
Đó là lúc phụ huynh nhận ra:
👉 Điều con cần không chỉ là kiến thức.
👉 Điều con cần là năng lực.
Nếu bạn đọc đến đây, có lẽ bạn cũng đang cảm thấy:
👉 Cách dạy con trước đây… có thể chưa đủ.
Tôi không nói rằng chúng ta phải bỏ hết những gì cũ.
👉 Nhưng chúng ta cần bổ sung những gì còn thiếu.
Và điều quan trọng nhất là:
👉 Đừng chờ đến khi thế giới thay đổi hoàn toàn… mới bắt đầu chuẩn bị cho con.
Các phụ huynh hãy nghĩ xem:
Con bạn đang được chuẩn bị cho một kỳ thi… hay đang được chuẩn bị cho cả một cuộc đời? Hãy thẳng thắn.
Vì sự thành công của con bạn.
— Mỹ An